Domen necə alınır və hostinqə necə bağlanır? (.az və .com)

Hər saytın öz ünvanı, yəni domeni olmalıdır: lineservices.az, google.com və s. Bu yazıda domenin necə işlədiyini, hansı zonanı seçməyin daha doğru olduğunu, domeni haradan və necə almağı və onu hostinqə necə bağlamağı addım-addım izah edirik.

Domen nədir?

Domen saytın insanlar üçün yadda saxlanması asan olan ünvanıdır. Əslində hər server rəqəmlərdən ibarət IP ünvanı ilə tanınır, məsələn 185.10.20.30. DNS sistemi isə sizinsayt.az kimi adı bu rəqəmlərə "tərcümə" edir.

Domen iki hissədən ibarətdir: ad (sizinsayt) və zona (.az, .com, .org və s.).

.az yoxsa .com?

• .az — Azərbaycanın milli domen zonasıdır. Müştəriləriniz əsasən Azərbaycandadırsa, .az domen yerli brend kimi etibar yaradır. .com.az, .org.az kimi ikinci səviyyəli variantlar da var.
• .com — dünyada ən məşhur zonadır. Beynəlxalq auditoriyaya yönəlmiş layihələr üçün uyğundur.
• Digər zonalar (.net, .org, .io, .shop və s.) — istədiyiniz ad .com-da tutulubsa və ya layihənin mövzusunu vurğulamaq istəyirsinizsə, faydalı ola bilər.

Bir çox şirkət brendini qorumaq üçün həm .az, həm də .com domenini alır və birini digərinə yönləndirir.

Yaxşı domen adı necə seçilir?

• Qısa və asan yazılan olsun. Telefonda deyəndə hərf-hərf izah etməyə ehtiyac qalmasın.
• Brendinizin adına uyğun olsun.
• Rəqəm və defisdən mümkün qədər qaçın, bunları qarışdırmaq asandır.
• Azərbaycan hərflərindən (ə, ş, ç, ğ, ı, ö, ü) istifadə etməyin. Domenlərdə latın hərfləri daha etibarlı işləyir: şirkət.az əvəzinə sirket.az.
• Başqa şirkətin əmtəə nişanını xatırladan adlardan uzaq durun.

Domen satışı necə işləyir?

Domen satışında üç tərəf iştirak edir:

1. Reyestr (registry) — zonanın mərkəzi bazasını idarə edən təşkilat. Məsələn, .com zonasını Verisign idarə edir. Reyestr birbaşa son istifadəçiyə satış etmir.
2. Registrar (qeydiyyatçı) — reyestrlə müqaviləsi olan və domeni onun bazasına yazan akkreditə olunmuş şirkət.
3. Reseller — registrarın xidmətini öz müştərilərinə satan şirkət. Hostinq provayderlərinin çoxu bu modellə işləyir.

Siz hansı yolla alsanız da, domen bir il və ya daha uzun müddətə qeydiyyatdan keçir və vaxtında yenilənməlidir.

Domeni necə almaq olar: 5 addım

1. Adın boş olub-olmadığını yoxlayın. Qeydiyyatçının saytındakı axtarış və ya WHOIS xidməti bunu dərhal göstərir.
2. Qeydiyyatçı seçin. .com, .net kimi beynəlxalq zonalar üçün beynəlxalq qeydiyyatçılar, .az zonası üçün isə Azərbaycanda akkreditə olunmuş qeydiyyatçılar xidmət göstərir. .az domen üçün sənəd tələb oluna bilər, şərtləri qeydiyyatçıdan dəqiqləşdirin.
3. Sahib məlumatlarını düzgün doldurun. Domen şirkətinizin və ya sizin adınıza qeydiyyatdan keçməlidir, saytı hazırlayan agentliyin və ya işçinin adına yox. Mübahisə yaranarsa, domenin sahibi rəsmi qeyddə kim yazılıbsa, odur.
4. Ödəniş edin və avtomatik yeniləməni aktivləşdirin. Vaxtında yenilənməyən domen bir müddət sonra yenidən satışa çıxır və onu başqası ala bilər.
5. İdarəetmə panelinə girişi saxlayın. Domenin NS qeydlərini dəyişmək üçün bu panel lazım olacaq.

Domeni hostinqə necə bağlamaq olar?

Domen və hostinq ayrı-ayrı xidmətlərdir. Onları birləşdirmək üçün domenə "saytım bu serverdədir" demək lazımdır. Bunun iki yolu var.

1-ci yol: NS (nameserver) qeydlərini dəyişmək

Ən sadə və ən çox istifadə olunan üsul budur:

1. Hostinq sifarişindən sonra provayder sizə NS ünvanlarını göndərir (adətən iki ünvan olur, məsələn ns1... və ns2...).
2. Domeni aldığınız qeydiyyatçının panelinə daxil olun.
3. Domenin "Nameservers" və ya "DNS serverlər" bölməsini açın.
4. Köhnə NS ünvanlarını silib hostinqin verdiyi ünvanları yazın və yadda saxlayın.

Bundan sonra saytın, e-poçtun və digər DNS qeydlərinin hamısı hostinq tərəfində, cPanel-dən idarə olunur.

2-ci yol: A qeydini dəyişmək

DNS-i qeydiyyatçıda saxlamaq istəyirsinizsə (məsələn, e-poçt başqa xidmətdədir), yalnız domenin A qeydini hostinq serverinin IP ünvanına yönəldə bilərsiniz. www üçün də eyni IP-yə A qeydi və ya əsas domenə CNAME qeydi əlavə edin.

Nə qədər gözləmək lazımdır?

DNS dəyişiklikləri dünyadakı serverlərə dərhal yayılmır. Adətən bir neçə saat, bəzən isə 24–48 saata qədər çəkir. Bu müddətdə sayt bəzi istifadəçilərə köhnə, bəzilərinə yeni serverdən açıla bilər. Bu normaldır.

Tez-tez edilən səhvlər

• Domeni agentliyin və ya işçinin şəxsi hesabına qeydiyyatdan keçirmək.
• Yeniləmə xatırlatmalarının gəldiyi e-poçtu izləməmək. Domen vaxtı bitəndə sayt da, e-poçt da dayanır.
• NS-i dəyişib köhnə e-poçt (MX) qeydlərini yeni hostinqə köçürməyi unutmaq.
• DNS yayılmasını gözləmədən "sayt işləmir" deyə təkrar-təkrar ayarları dəyişmək.

Nəticə

Domen saytınızın onlayn ünvanı və brendinizin bir hissəsidir. Qısa və aydın ad seçin, onu öz adınıza qeydiyyatdan keçirin və avtomatik yeniləməni aktivləşdirin. Domen hazır olduqdan sonra sizə uyğun hostinqi seçin. Domeni Line Services hostinqinə bağlayarkən çətinlik yaranarsa, dəstək komandamıza yazın.